Wat is waterstof?

Waterstof

Waterstof is booming. Browse rond op het internet en waterstof is overal. Zelf de koning dook onlangs onder in de wereld van waterstof, tijdens een bezoek aan de Rotterdamse havens. Waterstof lijkt de belofte voor de toekomst. Voor een groene toekomst welteverstaan, met een klimaatneutrale economie in 2050? Maar om eerst eens bij het begin te beginnen: wat is waterstof nou eigenlijk?

Wat is waterstof?

Waterstof is –bij normale omstandigheden- een kleurloos en geurloos gas. De scheikundige afkorting die we gebruiken voor waterstof is H2: het is opgebouwd uit twee waterstofatomen. Deze atomen bestaan op hun beurt weer uit een proton en een elektron.

Zo'n 2/3e van alle moleculen op aarde bevat één of meerdere waterstofatomen. Het komt dus veel voor, maar is eigenlijk altijd verbonden met andere atomen. Hier op aarde komt het niet in geïsoleerde vorm voor. Pas in geïsoleerde vorm is het bruikbaar als energiedrager.

 

Lees meer over Waterstof

Waterstof als energiedrager

Het verschil tussen een energieopwekker (zoals gas en kolen) en een energiedrager, zit hem in het feit dat waterstof dus niet van nature voorkomt en niet te delven is, maar wel energie kan bevatten. Maar voordat het energie kan bevatten, moet het dus geproduceerd worden. Om het te maken is er eerst een grondstof en daarna energie nodig. Waterstof neemt een deel van die energie op. Zodra je waterstof vervolgens gaat verbranden, komt deze energie vrij en kan het gebruikt worden. De keuzes die er in dit proces gemaakt worden, bepalen of de toepasbare waterstof een schone energiebron zal is of niet.

Groen, grijs, blauw & paars

Wanneer we spreken over waterstof, wordt er onderscheid gemaakt tussen hoofdzakelijk groen, grijs, blauw en paars waterstof. Deze kleuren zeggen niets over de waterstof zelf –waterstof is kleurloos en geurloos- maar hebben betrekking op het soort energie waarmee de waterstof wordt gemaakt.

Groen

Groene waterstof is de meest duurzame van het kleurenpalet. Om groen waterstof te maken wordt er gebruik gemaakt van waterelektrolyse. Duurzaam opgewekte energie, zoals zonne- of windenergie, levert elektriciteit waarmee water gesplitst wordt in waterstof en zuurstof. Na dit proces gaat de waterstof in tanks of via gasleidingen naar de eindgebruiker. Bij deze vorm van productie komt er geen CO2 vrij. Momenteel is minder dan 1% van de totale hoeveelheid geproduceerde waterstof groen.

Grijs

In de Nederlandse industrie wordt al heel lang grijs waterstof gebruikt. En dat moet anders, want het is verantwoordelijk voor zo'n 8% van de totale CO2-uitstoot in Nederland.
Het grote verschil met groen waterstof is dat er bij deze vorm van productie fossiele brandstoffen zoals steenkool, olie en gas worden gebruikt. 99% van alle waterstof in Nederland is grijs.

Blauw

Blauw waterstof is in de basis grijs waterstof, met als verschil dat het grootste deel van de CO2 die vrijkomt (zo'n 80 tot 90%) wordt afgevangen en opgeslagen. Dit wordt Carbon Capture and Storage (CCS) genoemd en moet voorkomen dat CO2 in de atmosfeer terechtkomt. Noorwegen loopt voorop in deze techniek. Zij hebben sinds 1996 een infrastructuur onder de zeebodem voor het afvangen en opslaan van CO2.

Paars & Roze

Paars (of roze) waterstof wordt geproduceerd met energie uit kerncentrales. Deze vorm van productie veroorzaakt kernafval en levert dus geen volledig schone waterstof.

Klik hier voor het complete overzicht van alle waterstofkleuren

 

Hoe word ik Waterstof Specialist?

Hoe en waar pas je waterstof toe?

Goed, er is dus een regenboog aan waterstofkleuren, de ene kleur schoner dan de ander. Begrijpelijkerwijs wordt er momenteel volop ingezet op groen waterstof. Hoe schoner hoe beter, want in 2050 willen we een CO2-neutrale samenleving. Vanaf 28 juni stelt de overheid zelfs 13 miljard euro beschikbaar voor duurzame projecten met de stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie. Maar hoe pas je waterstof nou eigenlijk toe? En wat merken wij als burger ervan?

De belangrijkste gebruikers van waterstof zullen in eerste instantie de industrie en de mobiliteit zijn. De Europese Commissie presenteerde vorig jaar als onderdeel van de Europese Green Deal het 'Fit-for-55'-pakket, met daarin een voorstel voor concrete waterstofdoelen. Het voorstel: in 2030 moet het gebruik van hernieuwbare waterstof in de industrie 50% zijn en in de mobiliteit 2,6%. Ook in de energieopslag en in de gebouwde omgeving kan waterstof een rol van betekenis gaan spelen.

Waterstof voor de burger

De toepassing in bijvoorbeeld woningen is wel in ontwikkeling, maar wordt niet op korte termijn grootschalig uitgerold. Wel zijn er meerdere initiatieven waarin woningen verwarmd worden met waterstof. Een mooi voorbeeld hiervan is het project Rozenburg in Rotterdam, uitgevoerd door Stedin.

Ook is de waterstofauto in opkomst, echter is het aanbod nog wel beperkt. Toyota en Hyundai bieden waterstofauto's voor commercieel gebruik aan. Een uitdaging is het tanken: om dit moment is er slechts een handjevol waterstoftankstations. Overigens breidt dit de komende jaren flink uit waardoor rijden op waterstof steeds toegankelijker wordt.

Zijn er risico's verbonden aan de toepassing van waterstof?

Net als bij de toepassing van aardgas (of elk ander gas) moet er zorgvuldig worden omgegaan met waterstof. Het is licht ontvlambaar en het is ook lichter dan aardgas. Wanneer waterstof getransporteerd zou gaan worden door de aardgasleidingen, zijn er daarom bijvoorbeeld aanpassingen nodig in kleppen en afsluiters, zodat waterstof niet kan ontsnappen.

Welke uitdagingen hebben we mee te maken?

Heel mooi, al die initiatieven en subsidies, maar er zitten nog wel haken en ogen aan de toepassing van waterstof. Zo kunnen we in Nederland niet genoeg waterstof maken om ons volledige energiesysteem erop te laten draaien. Ook is er nu nog onvoldoende opslagcapaciteit. De wet- en regelgeving rondom waterstof is ook nog in ontwikkeling. Op dit moment stelt de EU nieuwe wetten op, die daarna nog op landelijk niveau aangescherpt zullen moeten worden.

Maar de grootste vraag is misschien wel: wie gaat het allemaal waarmaken? Wat je nodig hebt zijn ervaren engineers, die ook nog eens kennis van zaken hebben over waterstof. En zie hier misschien wel de grootste uitdaging: we hebben te maken met een kennisgap. Specialistische kennis van en ervaring met waterstof ontbreken en het is dan ook urgenter dan ooit dat de techneuten van nu zich laten omscholen naar de waterstofspecialisten van de toekomst. Alleen als er voldoende ambitieuze mensen opstaan, kunnen we de kansen die waterstof biedt ten volle benutten.

 

Gratis waterstofopleiding voor docenten